پاسخ حقوقی
بسیاری از افراد تصور می‌کنند اگر شوهر دادخواست اعسار بدهد، دادگاه حتماً مهریه را قسط‌بندی خواهد کرد؛ درحالی‌که پذیرش اعسار نیازمند بررسی شرایط قانونی و دلایل ارائه‌شده است.
در این مقاله، شرایط قانونی اعسار، نحوه رسیدگی دادگاه و امکان تقسیط مهریه بررسی می‌شود.
اعسار از پرداخت مهریه به چه معناست؟
مطابق ماده ۶ قانون نحوه اجرای محکومیت‌های مالی مصوب ۱۳۹۴، معسر کسی است که به دلیل نداشتن مالی به‌جز مستثنیات دین، قادر به پرداخت بدهی‌های خود نباشد.
بنابراین، اعسار به معنای نداشتن مطلق هرگونه دارایی نیست؛ بلکه وضعیت مالی شخص با توجه به اموال قابل دسترس، مستثنیات دین و میزان بدهی بررسی می‌شود.
آیا صرف ادعای نداشتن پول برای پذیرش اعسار کافی است؟
خیر. صرف ادعای ناتوانی مالی برای پذیرش اعسار کافی نیست.
دادگاه باید دلایل و مستندات ارائه‌شده را بررسی کند.
مواردی مانند درآمد، دارایی‌ها، وضعیت شغلی، هزینه‌های ضروری زندگی و سابقه مالی شخص می‌توانند در تصمیم دادگاه مؤثر باشند.
چه کسی باید اعسار را اثبات کند؟
مطابق ماده ۷ قانون نحوه اجرای محکومیت‌های مالی، اصل بر این است که اگر وضعیت سابق مدیون دلالت بر ملائت او داشته باشد یا مدیون در برابر دین مالی دریافت کرده باشد، اثبات اعسار بر عهده خود اوست؛ مگر اینکه تلف حقیقی یا حکمی آن مال را اثبات کند.
در سایر موارد، اگر وضعیت مالی سابق مدیون دلالت بر اعسار داشته باشد و محکوم‌له نتواند ملائت فعلی یا سابق او را اثبات کند، ادعای اعسار با رعایت شرایط قانونی قابل بررسی است.
بنابراین، بار اثبات اعسار در تمام پرونده‌ها یکسان نیست و به وضعیت مالی و سابقه تحصیل مال بستگی دارد.
چه مدارکی برای دادخواست اعسار لازم است؟
با توجه به ماده ۸ قانون نحوه اجرای محکومیت‌های مالی، مدعی اعسار باید اطلاعات مالی خود را به دادگاه ارائه کند.
از جمله:
- صورت کامل اموال منقول و غیرمنقول.
- اطلاعات حساب‌های بانکی.
- مشخصات مطالبات از اشخاص دیگر.
- فهرست نقل‌وانتقالات و تغییرات اموال در بازه قانونی مقرر.
- مدارک مربوط به درآمد و وضعیت شغلی.
- استشهادیه شهود، در مواردی که قانون مقرر کرده است.
ارائه اطلاعات ناقص یا کتمان اموال می‌تواند آثار قانونی داشته باشد.
آیا دادگاه می‌تواند مهریه را قسط‌بندی کند؟
بله. مطابق ماده ۱۱ قانون نحوه اجرای محکومیت‌های مالی، اگر اعسار شخص ثابت شود، دادگاه می‌تواند با توجه به وضعیت مالی او مهلت مناسب یا حکم تقسیط صادر کند.
در تعیین اقساط، شرایط اقتصادی و درآمد واقعی زوج اهمیت دارد.
بنابراین، قانون مبلغ مشخص و ثابتی برای پیش‌قسط یا اقساط مهریه تعیین نکرده است.
آیا زن می‌تواند به تقسیط مهریه اعتراض کند؟
اگر زن نسبت به حکم صادرشده اعتراض داشته باشد، می‌تواند با رعایت شرایط و مهلت‌های قانونی از طرق اعتراض پیش‌بینی‌شده در قانون آیین دادرسی مدنی اقدام کند.
همچنین اگر پس از صدور حکم تقسیط، وضعیت مالی زوج تغییر کند، موضوع می‌تواند از طریق درخواست تعدیل اقساط مورد بررسی قرار گیرد.
آیا اقساط مهریه قابل افزایش یا کاهش هستند؟
بله. مطابق ماده ۱۱ قانون نحوه اجرای محکومیت‌های مالی، با توجه به تغییر وضعیت معیشت و درآمد محکوم‌علیه و درخواست هر یک از طرفین، امکان تعدیل میزان اقساط وجود دارد.
برای مثال، اگر درآمد زوج افزایش پیدا کند یا دارایی جدیدی به دست آورد، زوجه می‌تواند با ارائه مدارک و دلایل مربوط، درخواست بررسی مجدد میزان اقساط را مطرح کند.
از سوی دیگر، کاهش واقعی توانایی مالی زوج نیز ممکن است با رعایت شرایط قانونی مبنای درخواست تعدیل قرار گیرد.
آیا اگر شوهر دادخواست اعسار بدهد، دیگر نمی‌توان اموال او را توقیف کرد؟
خیر. طرح دادخواست اعسار به‌خودی‌خود موجب مصونیت تمام اموال زوج از توقیف نمی‌شود.
اموالی که مطابق قانون قابل توقیف هستند، با رعایت مقررات اجرایی و مستثنیات دین می‌توانند برای وصول محکوم‌به مورد استفاده قرار گیرند.
همچنین اگر بعداً مالی از محکوم‌علیه شناسایی شود، آثار قانونی آن با توجه به حکم تقسیط و مقررات اجرای محکومیت‌های مالی بررسی خواهد شد.
نتیجه‌گیری
اعسار از پرداخت مهریه حقی است که قانون برای اشخاص واقعاً ناتوان از پرداخت بدهی پیش‌بینی کرده است؛ اما پذیرش آن منوط به بررسی وضعیت مالی و دلایل قانونی است.
در مقابل، زوجه نیز می‌تواند با ارائه مدارک مربوط به دارایی‌ها و توانایی مالی زوج، در روند رسیدگی به اعسار و تعیین اقساط نقش مؤثری داشته باشد.
منابع قانونی و مستندات
۱. مواد ۳، ۶، ۷ و ۸ قانون نحوه اجرای محکومیت‌های مالی مصوب ۱۳۹۴.
۲. ماده ۱۱ قانون نحوه اجرای محکومیت‌های مالی مصوب ۱۳۹۴.
۳. ماده ۱۸ قانون نحوه اجرای محکومیت‌های مالی مصوب ۱۳۹۴.
۴. مقررات قانون آیین دادرسی مدنی درباره طرق اعتراض به آرای دادگاه‌ها.
پیش از اقدام، متن رسمی و به‌روز مواد قانونی و رویهٔ قضایی مرتبط با پروندهٔ خودتان بررسی شود.