پاسخ حقوقی
با توجه به تغییر ارزش پول در طول زمان، قانون‌گذار برای محاسبه مهریه وجه رایج، سازوکار تعدیل بر اساس شاخص قیمت سالانه را پیش‌بینی کرده است.
مبنای اصلی این موضوع تبصره الحاقی به ماده ۱۰۸۲ قانون مدنی و آیین‌نامه اجرایی آن است.
مبنای قانونی محاسبه مهریه به نرخ روز چیست؟
مطابق تبصره ماده ۱۰۸۲ قانون مدنی، چنانچه مهریه وجه رایج باشد، متناسب با تغییر شاخص قیمت سالانه زمان تأدیه نسبت به سال اجرای عقد محاسبه و پرداخت خواهد شد؛ مگر اینکه زوجین هنگام اجرای عقد به نحو دیگری توافق کرده باشند.
بنابراین، محاسبه مهریه نقدی بر اساس شاخص قانونی انجام می‌شود و نباید آن را با محاسبه بر اساس نرخ ارز، طلا یا سایر معیارهای اقتصادی اشتباه گرفت.
فرمول محاسبه مهریه نقدی به نرخ روز چیست؟
فرمول کلی محاسبه به این صورت است:
مبلغ مهریه اولیه × (شاخص سال قبل از پرداخت ÷ شاخص سال وقوع عقد)
عدد به‌دست‌آمده، مبلغ تعدیل‌شده مهریه خواهد بود.
برای مثال، فرض کنید مهریه زنی در زمان عقد ۱۰ میلیون تومان وجه نقد بوده است.
برای محاسبه مبلغ قابل پرداخت، باید شاخص سال وقوع عقد و شاخص سال قبل از پرداخت از جداول رسمی مربوط استخراج شود و در فرمول قرار گیرد.
این مثال صرفاً برای توضیح روش محاسبه است و مبلغ نهایی بدون دسترسی به شاخص‌های رسمی قابل تعیین نیست.
شاخص مورد استفاده برای محاسبه مهریه را چه نهادی اعلام می‌کند؟
بر اساس مقررات مربوط، شاخص‌های مورد نیاز برای محاسبه مهریه وجه رایج از سوی بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران اعلام می‌شود.
بنابراین، برای محاسبه دقیق باید از شاخص رسمی مربوط به سال‌های مورد نظر استفاده کرد.
استفاده از اعداد تخمینی یا نرخ تورم عمومی منتشرشده توسط منابع غیرمرتبط، جایگزین شاخص قانونی مورد استفاده در محاسبه مهریه نیست.
اگر مهریه چند سال قبل تعیین شده باشد، آیا ارزش آن تغییر می‌کند؟
بله. در صورتی که مهریه وجه رایج باشد و توافق معتبر دیگری درباره نحوه پرداخت وجود نداشته باشد، تغییر شاخص قیمت سالانه در محاسبه آن مؤثر است.
به همین دلیل، ممکن است مبلغی که سال‌ها قبل در عقدنامه درج شده، هنگام پرداخت با مبلغ تعدیل‌شده متفاوت باشد.
اگر شوهر فوت کند، مهریه نقدی چگونه محاسبه می‌شود؟
در صورت فوت زوج، مهریه زن از دیون متوفی محسوب می‌شود و باید با رعایت مقررات ارث و دیون متوفی بررسی شود.
مطابق ماده ۳ آیین‌نامه اجرایی تبصره ماده ۱۰۸۲ قانون مدنی، در مواردی که مهریه از ترکه زوج متوفی پرداخت می‌شود، تاریخ فوت مبنای محاسبه مهریه وجه رایج قرار می‌گیرد.
بنابراین، تاریخ فوت در محاسبه مهریه نقدی در این وضعیت اهمیت ویژه‌ای دارد.
آیا مهریه سکه‌ای هم به نرخ روز محاسبه می‌شود؟
باید میان مهریه وجه نقد و مهریه سکه‌ای تفاوت قائل شد.
تبصره ماده ۱۰۸۲ درباره مهریه‌ای است که وجه رایج باشد.
اگر مهریه به تعداد مشخصی سکه تمام بهار آزادی تعیین شده باشد، اصل تعهد زوج مربوط به تحویل همان تعداد و نوع سکه مقرر در عقدنامه است.
بنابراین، فرمول تعدیل شاخص سالانه وجه نقد به همان شکل درباره مهریه سکه‌ای اجرا نمی‌شود.
آیا می‌توان مبلغ مهریه نقدی را بدون مراجعه به دادگاه محاسبه کرد؟
برای محاسبه اولیه می‌توان از شاخص‌های رسمی و فرمول قانونی استفاده کرد؛ اما در صورت اختلاف درباره مبلغ، زمان پرداخت، توافقات زوجین یا نحوه اجرای حکم، مرجع رسیدگی‌کننده باید موضوع را با توجه به مدارک و مقررات بررسی کند.
همچنین باید توجه داشت که محاسبه دقیق به اطلاعات صحیح درباره تاریخ عقد، مبلغ اولیه و زمان پرداخت وابسته است.
نتیجه‌گیری
محاسبه مهریه وجه نقد به نرخ روز بر اساس تبصره ماده ۱۰۸۲ قانون مدنی و شاخص قیمت سالانه انجام می‌شود.
برای محاسبه صحیح باید مبلغ اولیه مهریه، سال وقوع عقد و زمان قانونی پرداخت مشخص باشد. در پرونده‌های اختلافی نیز بررسی سند ازدواج و مقررات مربوط ضروری است.
منابع قانونی و مستندات
۱. ماده ۱۰۸۲ قانون مدنی و تبصره الحاقی آن.
۲. آیین‌نامه اجرایی قانون الحاق یک تبصره به ماده ۱۰۸۲ قانون مدنی، به‌ویژه مواد ۱، ۲ و ۳.
۳. رأی وحدت رویه شماره ۶۴۷ هیئت عمومی دیوان عالی کشور.
۴. نظریه مشورتی شماره ۷/۱۴۰۳/۲۰۲ اداره کل حقوقی قوه قضاییه، در خصوص نحوه محاسبه مهریه وجه رایج.
پیش از اقدام، متن رسمی و به‌روز مواد قانونی و رویهٔ قضایی مرتبط با پروندهٔ خودتان بررسی شود.